పూలే అంబేద్కర్ భావజాల పరంపరలో

రాంజీ సక్పాల్ పై మహాత్మా జోతిరావు ఫూలే ఆదర్శ ప్రభావం*

(ఫూలే–అంబేడ్కర్ భావజాల పరంపరలో ఒక కీలక అధ్యాయం)*

భారత సామాజిక పరివర్తన చరిత్రలో మహాత్మా జోతిరావు ఫూలే స్థానం ప్రత్యేకమైనది. ఆయన ప్రారంభించిన ఉద్యమం కేవలం తన కాలానికి పరిమితం కాలేదు; అది భావజాలంగా తరతరాలకు బదిలీ అయింది. ఆ పరంపరలో ముఖ్యమైన కడియంగా రాంజీ సక్పాల్ నిలుస్తారు. డా. బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ గారి తండ్రిగా మాత్రమే కాదు, ఫూలే ఆలోచనలను ఆచరణలో పెట్టిన ఒక చైతన్యవంతుడిగా ఆయనను అర్థం చేసుకోవాలి.*

మహాత్మా జోతిరావు ఫూలే: సామాజిక విప్లవానికి పునాది*

1827 నుండి 1890 వరకు జీవించిన మహాత్మా జోతిరావు ఫూలే, భారతదేశంలో ఆధునిక సామాజిక విప్లవానికి పునాది వేశారు. కులవ్యవస్థ, మనుధర్మ ఆధారిత అసమానతలు, శూద్ర–అతిశూద్రులపై జరుగుతున్న అణచివేతలకు మూలకారణాలుగా ఉన్నాయని ఆయన స్పష్టంగా విశ్లేషించారు. సమాజ మార్పుకు ఆయుధం విద్య మాత్రమేనని ఫూలే గారు విశ్వసించారు.*

అందుకే ఆయన మహిళల విద్య, దళితుల విద్య కోసం పాఠశాలలు స్థాపించారు. సమాజంలోని కింది వర్గాలవారు చదవకూడదు అన్న భావనను సవాలు చేస్తూ, “విద్యే విముక్తికి మార్గం” అనే నినాదాన్ని ఉద్యమంగా మార్చారు.*

రాంజీ సక్పాల్: ఫూలే ఆలోచనల ఆచరణాత్మక ప్రతిరూపం*

రాంజీ సక్పాల్ గారు మహాత్మా ఫూలే గారి ప్రత్యక్ష శిష్యుడిగా చారిత్రక ఆధారాలు లేకపోయినా, ఫూలే భావజాలానికి ప్రభావితుడై జీవించిన వ్యక్తిగా గుర్తించబడతారు. బ్రిటిష్ ఇండియన్ ఆర్మీలో పనిచేసిన రాంజీ గారు, ఆ కాలంలో ఒక దళిత వ్యక్తికి సాధ్యమైన పరిమిత అవకాశాల మధ్య కూడా తన కుమారుల విద్యపై అత్యంత దృష్టి పెట్టారు.*

ఫూలే గారి “కింది వర్గాలు చదువుకోవాలి” అన్న ఆలోచనను రాంజీ సక్పాల్ గారు తన కుటుంబ జీవితంలో ఆచరణలో పెట్టారు. ఆర్థిక ఇబ్బందులు, సామాజిక అవమానాలు ఉన్నప్పటికీ, భీమరావును చదివించాలనే సంకల్పాన్ని వదలలేదు.*

ఒక తండ్రి నిర్ణయం – దేశ భవితవ్యం*

రాంజీ సక్పాల్ గారు తీసుకున్న ఆ నిర్ణయమే ఈ దేశానికి డా. బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ లాంటి మేధావిని అందించింది. అది కేవలం ఒక వ్యక్తి విజయం కాదు; ఒక భావజాల విజయం. ఫూలే ఆలోచనలు – రాంజీ ఆచరణ – అంబేడ్కర్ మహా మేధస్సు; ఈ మూడు కలిసి ఒక చారిత్రక పరిణామానికి దారి తీశాయి.*

*అందుకే అంబేడ్కర్ ఎదుగుదల వెనుక తన తండ్రి పాత్రను, ఫూలే భావజాలాన్ని విడదీయలేం.*

*ఫూలే – అంబేడ్కర్: సమకాలికులు కాకపోయినా భావజాల వారసులు*

*మహాత్మా జోతిరావు ఫూలే (1827–1890) మరియు డా. బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ (1891–1956) ఒకే కాలంలో జీవించలేదు. అంబేడ్కర్ పుట్టే నాటికి ఫూలే పరమపదించారు. కాబట్టి అంబేడ్కర్ గారికి ఫూలే గారిని ప్రత్యక్షంగా చూసే అవకాశం రాలేదు.*

*అయితే భావజాల పరంగా ఫూలే ఉద్యమమే అంబేడ్కర్ ఉద్యమానికి పునాది అయింది. ఫూలే ప్రారంభించిన కుల నిర్మూలన, విద్యా ఉద్యమం, సత్యాన్వేషణ సంప్రదాయాన్ని అంబేడ్కర్ ఆధునిక రాజకీయ–రాజ్యాంగ స్థాయికి తీసుకెళ్లారు.*

*అంబేడ్కర్ దృష్టిలో ఫూలే స్థానం*

*డా. అంబేడ్కర్ గారు ఫూలే గారిని తన గురువులలో ఒకరిగా స్పష్టంగా పేర్కొన్నారు. అంతేకాక, తాను రచించిన ప్రసిద్ధ గ్రంథం “శూద్రులెవరు?” ను మహాత్మా జోతిరావు ఫూలే గారికి అంకితం చేయడం, ఫూలే పై ఉన్న గౌరవానికి స్పష్టమైన నిదర్శనం.*

*అంబేడ్కర్ గారి జీవితం నిరంతర అధ్యయనం, ఉద్యమం, రాజ్యాంగ నిర్మాణంతో నిండిపోయింది. ఆ కారణంగా ఫూలే గారి జీవితం పై ప్రత్యేక గ్రంథం వ్రాయలేకపోయారు. లేనిచో ఫూలే గారి జీవిత చరిత్రను అంబేడ్కర్ గారే రచించే వారు అన్న అభిప్రాయం పండితుల్లో ఉంది.*

*“రామ్” అనే పదం: కబీర్ తత్వ పరంపర*

*దళిత–బహుజన సమాజంలో కనిపించే “రామ్” అనే పేరు గురించి తరచూ అపోహలు ఉన్నాయి. సంత్ కబీర్ దాస్ ఉపయోగించిన “రామ్” అనేది హిందూ అవతార దేవుడు కాదు. అది నిర్గుణుడు, నిరాకారుడు అయిన సత్యానికి ఇచ్చిన పేరు.*

*సంత్ కబీర్, సంత్ రవిదాస్ బోధనల ప్రభావంతో దళిత సమాజంలో ఈ పేర్లు ప్రాచుర్యంలోకి వచ్చాయి. అందువల్ల డా. అంబేడ్కర్ గారి పేరులోని రాంజీ, ఆయన తండ్రి పేరు రాంజీ సక్పాల్ లోని “రామ్” పదం కూడా అదే నిర్గుణ తత్వానికి చెందినదిగా అర్థం చేసుకోవాలి.*

*ఒక భావజాల పరంపర*

*ఫూలే – రాంజీ సక్పాల్ – అంబేడ్కర్ ఇది కేవలం వ్యక్తుల పరంపర కాదు; ఇది ఒక భావజాల వారసత్వం. విద్య, సమానత్వం, మానవ గౌరవం అనే మూల సిద్ధాంతాలు ఈ పరంపరను నడిపించాయి.*

*ఈ పరంపరను అర్థం చేసుకోకుండా భారత సామాజిక విప్లవ చరిత్రను పూర్తిగా అర్థం చేసుకోవడం అసాధ్యం.*

*✍️ అరియ నాగసేన బోధి*

*M.A., M.Phil., TPT., LL.B*

*(బహుజన చరిత్ర పరిశోధకుడు & ఫూలే–అంబేడ్కర్ భావజాల విశ్లేషకుడు)*

*🌼 జై భీమ్ జై ఫూలే జై భారత్ 🌻*